SEMINARIO: Arte, exilio e memoria: Castelao, A derradeira leición do Mestre e a emigración galega en América

Online edo aurrez aurrekoa

2026/6/22 - 2026/6/23

PDFa inprimatu

A exposición temporal do cadro “A derradeira leición do Mestre” de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao constitúe unha oportunidade para reflexionar sobre a relación entre arte, memoria histórica, educación e emigración.

A obra foi pintada en Buenos Aires en 1945, no contexto do exilio republicano e en estreita relación coa comunidade galega emigrante en América, que desempeñou un papel fundamental na preservación da cultura galega e no apoio a intelectuais e artistas exiliados tras a Guerra Civil española.

A emigración galega a América foi, durante décadas, un fenómeno de grande relevancia social, económica e cultural. En cidades como Buenos Aires, Montevideo ou A Habana desenvolvéronse importantes redes asociativas que contribuíron a manter viva a lingua, a cultura e o pensamento galeguista.

A través desta actividade de extensión universitaria preténdese analizar a obra de Castelao non só como unha creación artística de grande valor simbólico, senón tamén como un reflexo da memoria colectiva do exilio e do papel que desempeñou a diáspora galega en América na conservación da súa identidade cultural.

A participación da UNED Pontevedra nestas xornadas enmárcase na súa misión de difusión do coñecemento e de promoción de actividades culturais abertas á sociedade.

Lekua eta datak: 2026/6/22 - 2026/6/23

Lekua: Museo de Pontevedra - Rúa Padre Amoedo Carballo, 3, 36002 Pontevedra
https://maps.app.goo.gl/7zbLuaSnh1Bu4ch68

Egutegia ikusi

Orduak: Eskola-orduak: 10

Online edo aurrez aurrekoa: Aurrez aurrekoa aukera dezakezu edo online zuzenean edo geroratuan jarraitzea.

Jarduera gehiago ikusi

Programa

Contexto histórico da Guerra Civil española e a represión do maxisterio.

Castelao: traxectoria intelectual, política e artística.

O exilio galego tras a Guerra Civil.

A emigración galega a América e as súas redes culturais.

Análise iconográfica e simbólica de A derradeira leición do Mestre.

A arte como instrumento de memoria e denuncia.

2026/6/22
- 17:00-17:30 h. Presentación Institucional.
- 17:30-18:30 h.
  - “Castelao, de ‘xenial artista’ a líder político”
  - Castelao: vida, pensamento e compromiso político
  - Contexto histórico e político de Galicia no primeiro terzo do século XX.
  - Castelao como intelectual, político e artista.
  - O galeguismo e o seu proxecto cultural e político.
  - Ramón Villares Paz
- 18:30-19:30 h.
  - Biografía intelectual de Castelao
  - O exilio republicano galego tras a Guerra Civil
  - Consecuencias culturais e políticas do exilio
  - Intelectuais galegos en América
  - Bos Aires e Montevideo como centros culturais do galeguismo no exilio
  - Xosé Henrique Monteagudo Romero
- 19:30-20:00 h. Debate.
2026/6/23
- 16:00-17:00 h.
  - “De Galicia a América: emigración, asociacionismo e cultura na diáspora”
  - A emigración galega a América: sociedade, cultura e redes asociativas
  - Principais ondas migratorias galegas entre os séculos XIX e XX
  - A vida das comunidades galegas en América
  - Centros galegos, prensa emigrante e redes culturais
  - José María Leal Bóveda
- 17:00-18:00 h.
  - “Castelao en Bos Aires (1945): estudo iconográfico, artístico e simbólico de A derradeira leición do mestre”
  - Contexto de creación da obra (Bos Aires, 1945)
  - Análise iconográfica e simbólica do cadro
  - A representación do maxisterio republicano
  - Ángeles Tilve Jar
- 18:00-18:30 h. Pausa café.
- 18:30-20:00 h.
  Mesa redonda:
  - Castelao e a diáspora galega: memoria cultural e construción da identidade na Galicia exterior
  - Arte, memoria e emigración: legado cultural de Castelao
  - O papel da emigración galega na preservación da memoria histórica
  - Miguel Anxo Seixas Seoane
  - Alberto Vázquez López
  - Víctor Manuel Vázquez Portomeñe
  - Cristian Moares
- 20:00-20:30 h.
  - Debate e reflexión final coas persoas participantes.

Jarraitzea

Jarduera honetan ikasleak aurrez aurre parte hartzeko aukera duEsta edo online zuzenean edo geroratuan jarraitzea, ikastetxera joan beharrik gabe.

Izen-ematea

Teña en conta que cos datos achegados na súa solicitude de matrícula se elaboran os certificados; asegúrese de que son correctos e están completos.

Nome, coa primeira letra en maiúscula e o resto en minúsculas.
Apelidos, ambos, igual que no caso anterior: coa primeira letra en maiúscula e o resto en minúsculas, e en todos os casos coas tildes correspondentes.
DNI: número e letra (en maiúscula), por exemplo: 12345678H.

	Arrunta
Asistencia presencial	Dohain
Asistencia online en diferido	Dohain
Asistencia online en directo	Dohain

Online matrikula

Zuzendaria

Agar Ledo Arias: Coordinadora General de la Bienal de Arte de Pontevedra

Koordinatzailea

Rafael Cotelo Pazos: Coordinador de Extensión Universitaria y Actividades Culturales

Aurkezpenas

Rafael Domínguez Artime: Vicepresidente Primero de la Diputación Provincial de Pontevedra
Víctor Manuel González Sánchez: Director del Centro Asociado de Pontevedra y del Campus Noroeste de la UNED.
Ángeles Tilve Jar: Directora del Museo de Pontevedra

Hizlariak

José María Leal Bóveda: Doctor USC. Premio Valentín Paz Andrade (USC-IDEGA). Licenciado en Geografía e Historia. Máster en Gestión del Patrimonio Cultural. Investigador externo de la USC.
Cristian Moares: Miembro de la Junta Directiva del Centro Galicia de Buenos Aires
Xosé Henrique Monteagudo Romero: Presidente de la Real Academia Galega. Catedrático de Filoloxía Galega e Portuguesa de la Universidade de Santiago de Compostela (USC). Editor de las obras completas de Castelao y, desde 2024 director de la Cátedra Castelao da USC.
Ángeles Tilve Jar: Directora del Museo de Pontevedra
Ramón Villares Paz: Catedrático de Historia Contemporánea de la Universidad de Santiago de Compostela ―de la que fue rector―, Presidente do Consello da Cultura Galega (2006- 2018). Desde 2002 es director del Arquivo da Emigración Galega del Consello da Cultura Galega

Moderatzailea

Miguel Anxo Seixas Seoane: Presidente de la Fundación Castelao

Hizlariak mahai-inguruan

Alberto Vázquez López: Miembro de la Junta Directiva del Centro Galicia de Buenos Aires y responsable del área de Patrimonio
Víctor Manuel Vázquez Portomeñe: Politólogo. Participó en la redacción del llamado “Estatuto de los 16”, precedente inmediato del actual Estatuto de Autonomía de Galicia. Fue Conselleiro preautonómico, con José Quiroga Suárez, en 1980 y 1981, y Conselleiro de Educación, de Relaciones Institucionales de Cultura y de Asuntos Parlamentarios de la Xunta de Galicia (1983-1997). Miembro de honor de la Fundación Galicia-América.
José María Vila Alén: Presidente del Centro Galicia de Buenos Aires.

Hartzaileak

Estudantes universitarios; profesorado e persoal investigador interesados en historia, arte e estudos culturais; e público xeral interesado na historia de Galicia, a emigración e a memoria histórica.

O curso desenvolverase en galego, polo que está dirixido a persoas sen dificultades na comprensión oral e escrita da lingua galega.

Helburuak

Difundir o coñecemento sobre a figura de Castelao como intelectual, artista e referente do galeguismo.

Analizar a obra A derradeira leición do Mestre desde perspectivas históricas, artísticas e educativas.

Comprender o contexto do exilio republicano e a súa relación coa creación artística.

Destacar o papel da emigración galega en América na preservación da cultura galega e no apoio ás persoas exiliadas.

Promover a reflexión sobre a relación entre arte, memoria histórica, emigración e educación.

Metodologia

A actividade desenvolverase mediante unha metodoloxía divulgativa e participativa que combine exposicións teóricas, análise de documentos e obras artísticas, así como espazos de diálogo e reflexión coas persoas asistentes.

Presencial.
En directo a través de Microsoft Teams. O estudantado inscrito recibe a información de acceso no enderezo de correo electrónico que indicase ao formalizar a matrícula.
En diferido. O estudantado recibe as gravacións de cada unha das sesións do curso no prazo máximo de tres días hábiles desde a súa gravación.

Antes do comezo do curso terá as instrucións e os datos de conexión en MI ESPAZO: https://extension.uned.es/miespacio (opción 1: estudante da UNED, opción 2: non estudante da UNED).

Ebaluazio-sistema