SEMINARIO: Arte, exilio e memoria: Castelao, A derradeira leición do Mestre e a emigración galega en América

Online or in-person

from June, 22nd 2026 to June, 23rd 2026

Print PDF

A exposición temporal do cadro “A derradeira leición do Mestre” de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao constitúe unha oportunidade para reflexionar sobre a relación entre arte, memoria histórica, educación e emigración.

A obra foi pintada en Buenos Aires en 1945, no contexto do exilio republicano e en estreita relación coa comunidade galega emigrante en América, que desempeñou un papel fundamental na preservación da cultura galega e no apoio a intelectuais e artistas exiliados tras a Guerra Civil española.

A emigración galega a América foi, durante décadas, un fenómeno de grande relevancia social, económica e cultural. En cidades como Buenos Aires, Montevideo ou A Habana desenvolvéronse importantes redes asociativas que contribuíron a manter viva a lingua, a cultura e o pensamento galeguista.

A través desta actividade de extensión universitaria preténdese analizar a obra de Castelao non só como unha creación artística de grande valor simbólico, senón tamén como un reflexo da memoria colectiva do exilio e do papel que desempeñou a diáspora galega en América na conservación da súa identidade cultural.

A participación da UNED Pontevedra nestas xornadas enmárcase na súa misión de difusión do coñecemento e de promoción de actividades culturais abertas á sociedade.

Dates and places: From June, 22nd 2026 to June, 23rd 2026

Lugar: Museo de Pontevedra - Rúa Padre Amoedo Carballo, 3, 36002 Pontevedra
https://maps.app.goo.gl/7zbLuaSnh1Bu4ch68

View Calendar

Hours: Teaching hours: 10

Online or in-person: You can choose in-person assistance or live or delayed online assistance.

More activities

Program

Contexto histórico da Guerra Civil española e a represión do maxisterio.

Castelao: traxectoria intelectual, política e artística.

O exilio galego tras a Guerra Civil.

A emigración galega a América e as súas redes culturais.

Análise iconográfica e simbólica de A derradeira leición do Mestre.

A arte como instrumento de memoria e denuncia.

Monday, June, 22nd 2026
- 17:00-17:30 h. Presentación Institucional.
- 17:30-18:30 h.
  - “Castelao, de ‘xenial artista’ a líder político”
  - Castelao: vida, pensamento e compromiso político
  - Contexto histórico e político de Galicia no primeiro terzo do século XX.
  - Castelao como intelectual, político e artista.
  - O galeguismo e o seu proxecto cultural e político.
  - Ramón Villares Paz
- 18:30-19:30 h.
  - Biografía intelectual de Castelao
  - O exilio republicano galego tras a Guerra Civil
  - Consecuencias culturais e políticas do exilio
  - Intelectuais galegos en América
  - Bos Aires e Montevideo como centros culturais do galeguismo no exilio
  - Xosé Henrique Monteagudo Romero
- 19:30-20:00 h. Debate.
Tuesday, June, 23rd 2026
- 16:00-17:00 h.
  - “De Galicia a América: emigración, asociacionismo e cultura na diáspora”
  - A emigración galega a América: sociedade, cultura e redes asociativas
  - Principais ondas migratorias galegas entre os séculos XIX e XX
  - A vida das comunidades galegas en América
  - Centros galegos, prensa emigrante e redes culturais
  - José María Leal Bóveda
- 17:00-18:00 h.
  - “Castelao en Bos Aires (1945): estudo iconográfico, artístico e simbólico de A derradeira leición do mestre”
  - Contexto de creación da obra (Bos Aires, 1945)
  - Análise iconográfica e simbólica do cadro
  - A representación do maxisterio republicano
  - Ángeles Tilve Jar
- 18:00-18:30 h. Pausa café.
- 18:30-20:00 h.
  Mesa redonda:
  - Castelao e a diáspora galega: memoria cultural e construción da identidade na Galicia exterior
  - Arte, memoria e emigración: legado cultural de Castelao
  - O papel da emigración galega na preservación da memoria histórica
  - Miguel Anxo Seixas Seoane
  - Alberto Vázquez López
  - Víctor Manuel Vázquez Portomeñe
  - Cristian Moares
- 20:00-20:30 h.
  - Debate e reflexión final coas persoas participantes.

Attendance

Esta actividad permite participar con asistencia presencial or live or delayed online assistance, without having to go to the center.

Enrolment

Teña en conta que cos datos achegados na súa solicitude de matrícula se elaboran os certificados; asegúrese de que son correctos e están completos.

Nome, coa primeira letra en maiúscula e o resto en minúsculas.
Apelidos, ambos, igual que no caso anterior: coa primeira letra en maiúscula e o resto en minúsculas, e en todos os casos coas tildes correspondentes.
DNI: número e letra (en maiúscula), por exemplo: 12345678H.

	Ordinary enrollment
Asistencia presencial	Free
Asistencia online en diferido	Free
Asistencia online en directo	Free

Enrollment now

Directed by

Agar Ledo Arias: Coordinadora General de la Bienal de Arte de Pontevedra

Coordinated by

Rafael Cotelo Pazos: Coordinador de Extensión Universitaria y Actividades Culturales

Presentations

Rafael Domínguez Artime: Vicepresidente Primero de la Diputación Provincial de Pontevedra
Víctor Manuel González Sánchez: Director del Centro Asociado de Pontevedra y del Campus Noroeste de la UNED.
Ángeles Tilve Jar: Directora del Museo de Pontevedra

Lecturers

José María Leal Bóveda: Doctor USC. Premio Valentín Paz Andrade (USC-IDEGA). Licenciado en Geografía e Historia. Máster en Gestión del Patrimonio Cultural. Investigador externo de la USC.
Cristian Moares: Miembro de la Junta Directiva del Centro Galicia de Buenos Aires
Xosé Henrique Monteagudo Romero: Presidente de la Real Academia Galega. Catedrático de Filoloxía Galega e Portuguesa de la Universidade de Santiago de Compostela (USC). Editor de las obras completas de Castelao y, desde 2024 director de la Cátedra Castelao da USC.
Ángeles Tilve Jar: Directora del Museo de Pontevedra
Ramón Villares Paz: Catedrático de Historia Contemporánea de la Universidad de Santiago de Compostela ―de la que fue rector―, Presidente do Consello da Cultura Galega (2006- 2018). Desde 2002 es director del Arquivo da Emigración Galega del Consello da Cultura Galega

Moderated by

Miguel Anxo Seixas Seoane: Presidente de la Fundación Castelao

Speakers Roundtable

Alberto Vázquez López: Miembro de la Junta Directiva del Centro Galicia de Buenos Aires y responsable del área de Patrimonio
Víctor Manuel Vázquez Portomeñe: Politólogo. Participó en la redacción del llamado “Estatuto de los 16”, precedente inmediato del actual Estatuto de Autonomía de Galicia. Fue Conselleiro preautonómico, con José Quiroga Suárez, en 1980 y 1981, y Conselleiro de Educación, de Relaciones Institucionales de Cultura y de Asuntos Parlamentarios de la Xunta de Galicia (1983-1997). Miembro de honor de la Fundación Galicia-América.
José María Vila Alén: Presidente del Centro Galicia de Buenos Aires.

Aimed at

Estudantes universitarios; profesorado e persoal investigador interesados en historia, arte e estudos culturais; e público xeral interesado na historia de Galicia, a emigración e a memoria histórica.

O curso desenvolverase en galego, polo que está dirixido a persoas sen dificultades na comprensión oral e escrita da lingua galega.

Goals

Difundir o coñecemento sobre a figura de Castelao como intelectual, artista e referente do galeguismo.

Analizar a obra A derradeira leición do Mestre desde perspectivas históricas, artísticas e educativas.

Comprender o contexto do exilio republicano e a súa relación coa creación artística.

Destacar o papel da emigración galega en América na preservación da cultura galega e no apoio ás persoas exiliadas.

Promover a reflexión sobre a relación entre arte, memoria histórica, emigración e educación.

Methodology

A actividade desenvolverase mediante unha metodoloxía divulgativa e participativa que combine exposicións teóricas, análise de documentos e obras artísticas, así como espazos de diálogo e reflexión coas persoas asistentes.

Presencial.
En directo a través de Microsoft Teams. O estudantado inscrito recibe a información de acceso no enderezo de correo electrónico que indicase ao formalizar a matrícula.
En diferido. O estudantado recibe as gravacións de cada unha das sesións do curso no prazo máximo de tres días hábiles desde a súa gravación.

Antes do comezo do curso terá as instrucións e os datos de conexión en MI ESPAZO: https://extension.uned.es/miespacio (opción 1: estudante da UNED, opción 2: non estudante da UNED).

Grading system